Prokura. To bardzo ważna i przydatna w funkcjonowaniu przedsiębiorców instytucja prawa cywilnego. Czym jest i dla kogo może mieć znaczenie?

Zarówno sprawy życia codziennego osób fizycznych, jak i te o znacznej doniosłości, mogą być załatwiane przez ich przedstawicieli. To samo dotyczy przedsiębiorców. Jest pewien specjalny rodzaj pełnomocnictwa.


O czym przeczytasz?

Pełnomocnictwo – podstawa rozważania

Zgodnie z art. 96 KC umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (wówczas mamy przedstawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego, czyli pełnomocnictwie.

Pełnomocnictwo jest jednostronnym upoważnieniem osoby trzeciej do wykonywania określonych czynności za osobę udzielającą pełnomocnictwa. Wszelkie decyzje podjęte przez pełnomocnika mają taką samą moc prawną (są wiążące), jak osoby, która udzieliła pełnomocnictwa.

Zakres umocowania pełnomocnika powinien zostać wcześniej ustalony, jest to tzw. pełnomocnictwo z upoważnienia. Natomiast z pełnomocnictwem z mocy prawa mamy do czynienia w sytuacji reprezentowania małoletniego dziecka przez rodziców. Są oni pełnomocnikami swojego pupila do momentu ukończenia przez niego 18. roku życia.

Ponadto, można rozróżnić różne typy pełnomocnictw (np. w sprawach administracyjnych), a także ich rodzaje (może być np. zwykłe lub szczegółowe).

Więcej na temat pełnomocnictwa i osoby pełnomocnika przeczytasz w tym miejscu.

Pojęcie prokury

Specyficznym rodzajem pełnomocnictwa jest prokura. Jest to instytucja mocno zakorzeniona w prawie polskim, bowiem pojawiła się już w polskim obrocie prawnym tuż po odzyskaniu niepodległości – w dekrecie Naczelnika Państwa z dnia 7.2.1919 r.

Obecnie jest uregulowana w Kodeksie cywilnym i zgodnie z tą ustawą jest to pełnomocnictwo, które jest udzielane przez przedsiębiorcę, czyli zgodnie z art. 43 KC przez osobę fizyczną, prawną lub jednostkę organizacyjną prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą, lub zawodową.

Osobo upoważniona do działania w imieniu przedsiębiorcy nazywa się prokurentem.

Prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

Nie mogą udzielić prokury spółki cywilne, nie posiadają bowiem statusu przedsiębiorcy, nie podlegają ani wpisowi do CEIDG, ani do rejestru przedsiębiorców KRS. Prokury mogliby natomiast udzielić poszczególni wspólnicy tej spółki, zarówno ci, którzy podlegają obowiązkowi wpisu do CEIDG, jak i ci, którzy są wpisywani do rejestru przedsiębiorców KRS. Podkreślenia wymaga jednak fakt, że udzielona w tym przypadku prokura byłaby jedynie pełnomocnictwem udzielonym przez danego wspólnika spółki, a zatem czynności prawne dokonane przez prokurenta wywołałyby skutek prawny wyłącznie w sferze tego wspólnika, a nie spółki czy pozostałych wspólników.

Co do zasady nie można ograniczyć prokury ze skutkiem wobec osób trzecich.  Może to zrobić jedynie przepis ustawy.

Kto może być prokurentem?

Ze względu na stosunek szczególnego zaufania, na jakim opiera się prokura, wyraźnie wskazano, że prokurentem może być jedynie osoba fizyczna, i to taka, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych. Udzielenie prokury podmiotowi, który nie spełnia wskazanych kwalifikacji podmiotowych, jest nieważne.

Warto zwrócić uwagę, że w tym przypadku przesłanką jest pełnoletniość, a nie wiek, ponieważ są przypadki, w których osoba fizyczna jest w świetle prawa osobą pełnoletnią pomimo nie ukończenia 18 roku życia. Dla przykładu kobieta, która zawarła związek małżeński przed ukończeniem 18 lat zyskuje w chwili zawarcia małżeństwa pełną zdolność do czynności prawnych.

Ponadto prokurentem może być osoba, która nie jest członkiem rady nadzorczej ani komisji rewizyjnej spółki. Doktryna zdecydowanie opowiedziała się również przeciw dopuszczalności udzielenia prokury osobie prawnej. Zmienność obsady organów osoby prawnej nie gwarantuje bowiem wysokiego stopnia zaufania nieodzownego w stosunkach pomiędzy mocodawcą a prokurentem.

Udzielenie prokury

Prokura musi zostać sporządzona w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Występuje tutaj rygor ad solemnitatem, czyli rygor nieważności, który polega na tym, że jeżeli nie zastosujemy się do zastrzeżonej formy powoduje to nieważność bezwzględną czynności prawnej. Dlatego bardzo ważne jest, aby - dla ważności czynności prawnej - została zachowana forma pisemna.

Udzielenie prokury następuje zasadniczo w drodze jednostronnej czynności prawnej dokonanej przez przedsiębiorcę - mocodawcę. Z jego oświadczenia musi wynikać, że chodzi mu o prokurę, a nie o inną postać pełnomocnictwa.

Od prokurenta nie wymaga się przyjęcia prokury.

Do powstania prokury nie wystarczy jednak samo utrwalenie przez przedsiębiorcę-mocodawcę swego oświadczenia o udzieleniu prokury w sporządzonym dokumencie pisemnym, bowiem mocodawca musi to oświadczenie zakomunikować na zewnątrz -  skierować wniosek o wpis do sądu rejestrowego (KRS).

Co ciekawe, teoretycznie, sam prokurent może więc dowiedzieć się o udzieleniu prokury z innych źródeł, a niekoniecznie bezpośrednio od mocodawcy.

Chwilą powstania prokury jest więc chwila ujawnienia przez mocodawcę oświadczenia woli o udzieleniu prokury - chwila zakomunikowania tego oświadczenia sądowi, prokurentowi lub osobom trzecim.

Zakres prokury

Zgodnie z art. 109 1 kodeksu cywilnego prokurent upoważniony jest do czynności sądowych i pozasądowych, jakie związane są z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Oznacza to, że prokurent może reprezentować przedsiębiorcę przed sądami oraz organami państwowymi. Czynności pozasądowe tzw. czynności wewnętrzne np. zawieranie umów.

Udzielnie prokury to – jak widać - udzielenie pełnomocnictwa w bardzo szerokim zakresie, są jednak sytuację, do których nie upoważnia prokura. Prokurent w zakresie swego umocowania nie ma prawa do zbycia przedsiębiorstwa i nieruchomości przedsiębiorcy, oddania przedsiębiorstwa do czasowego korzystania lub obciążenia nieruchomości, do dokonania tych czynności potrzebne będzie pełnomocnictwo szczególne.

Prokurent nie może przenieść prokury, czyli ustalić dalszych prokurentów. Jest to zakaz bezwzględnie obowiązujący oznacza to, że nie może być zmieniony odmienną wolą przedsiębiorcy. Bezwzględny zakaz przeniesienia prokury przez prokurenta nie zamyka drogi do udzielenia pełnomocnictwa do poszczególnych czynności. Ale tylko do poszczególnych czynności, prokurent nie może udzielić pełnomocnictwa ogólnego.

Rodzaje prokury

Można wyróżnić dwa rodzaje prokury - prokura łączna i prokura oddziałowa. Prokura łączna polega na tym, że do skuteczności złożenia oświadczenia woli w imieniu reprezentowanego wymagane jest współdziałanie co najmniej dwóch prokurentów. Obowiązek współdziałania tych prokurentów przy dokonywaniu czynności prawnych nie musi oznaczać, że czynności tych muszą dokonywać wszyscy prokurenci łączni. Przedsiębiorca ma bowiem możliwość określenia sposobu wykonywania prokury łącznej. Może zatem umocować trzech prokurentów łącznych i zastrzec, że oświadczenie woli jest skutecznie złożone już przy współdziałaniu dwóch prokurentów łącznych.

W przypadku prokury oddziałowej jest swojego rodzaju ograniczenie prokury. Prokurent działa poza zakładem głównym przedsiębiorstwa i jego działanie jest ograniczone tylko do spraw związanych z odziałem przedsiębiorstwa co wiąże się ograniczeniem czasowym bądź terytorialnym.

Ponadto prokura może obejmować umocowanie także albo wyłącznie do dokonywania czynności wspólnie z członkiem organu zarządzającego lub wspólnikiem uprawnionym do reprezentowania handlowej spółki osobowej.

Odwołanie, wygaśnięcie prokury

Prokura może być w każdym czasie odwołana.

Prokura wygasa wskutek wykreślenia przedsiębiorcy z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a także ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji oraz przekształcenia przedsiębiorcy.

Prokura wygasa ze śmiercią prokurenta.

Ważne! Utrata przez przedsiębiorcę zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury.

Artykuły, które mogą Cię zainteresować