Zadośćuczynienie. Ważna instytucja prawna o charakterze kompensacyjnym. Niedawno rozbudowana.

W życiu spotykają nas zdarzenia niosące ze sąbą bardzo wysokie poczucie krzywdy, zawinione przez osoby trzecie. Dlatego istnieją instytucje prawne, które mają nam je zrekompensować. Ostatnio weszły w życie zmiany w prawie do zadośćuczynienia.


O czym przeczytasz?

Szkoda na osobie i odszkodowanie

Art. 444 k.c. reguluje kwestię odpowiedzialność za uszkodzenie ciała. Wskazano tam, że w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty.

Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.

Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty.

Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa.

Odszkodowanie to nie wszystko. Czym jest zadośćuczynienie?

Zadośćuczynienie to instytucja uregulowana w kodeksie cywilnym, w tym przede wszystkim w art. 445 k.c., art. 446 § 4 k.c. oraz art. 448 k.c. Instytucja ta daje poszkodowanemu możliwość dochodzenia zapłaty od osoby lub podmiotu odpowiedzialnego odpowiednich kwot tytułem zadośćuczynienia za powstałą po jego stronie krzywdę.

Wymienione przepisy regulując zarówno zadośćuczynienie za doznaną bezpośrednio na osobie krzywdę jak np. z powodu wypadku, ale również w przypadku śmierci osoby najbliższej.

Art. 445. w wypadkach przewidzianych w przepisie dotyczącym szkody osobowej (powyżej), sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

Roszczenie o zadośćuczynienie przechodzi na spadkobierców tylko wtedy, gdy zostało uznane na piśmie albo gdy powództwo zostało wytoczone za życia poszkodowanego.

Pojęcie krzywdy

Z pojęciem zadośćuczynienia nierozerwalnie związana jest krzywda. Krzywda w przeciwieństwie do szkody jest ujmowana jest w wymiarze niematerialnym, może więc być utożsamiane z cierpieniem fizycznym lub psychicznym, dlatego nie musi być niejako „namacalne”, nie musi wiązać się z powstaniem strat np. finansowych czy innego uszczerbku o charakterze materialnym.

Jak wskazuje orzecznictwo, krzywda warunkująca zasadność oraz wysokość roszczenia o zadośćuczynienie rozumiana jest jako szkoda niemajątkowa „polegająca na fizycznych dolegliwościach i psychicznych cierpieniach pokrzywdzonego” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt: V ACa 740/17).

Zatem aby „wykazać” krzywdę nie trzeba odnosić się do aspektów materialnych.

Charakter zadośćuczynienia

Mimo, że aby uzyskać zadośćuczynienie nie jest potrzebne wykazanie straty materialnej, to co charakterystyczne jest to świadczenie co do zasady jednorazowe. Ma ono rekompensować wszelkie negatywne skutki doznane przez poszkodowanego, a będące wynikiem zdarzenia stanowiącego podstawę dochodzenia zadośćuczynienia.

Jednorazowy i kompensacyjny charakter zadośćuczynienia potwierdza również orzecznictwo. Jak możemy bowiem przeczytać w wyroku Sadu Apelacyjnego w Warszawie: „zadośćuczynienie jest świadczeniem co do zasady jednorazowym i kompensuje krzywdę na podstawie wszystkich negatywnych skutków związanych z utratą bliskiego. Do ram tych zaliczyć należy zatem zarówno elementy krzywdy, które wystąpiły w najtrudniejszym, początkowym okresie, nawet jeśli przeminęły, jak i aktualne oraz przyszłe konsekwencje” ( wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia z dnia 9 czerwca 2017 r., sygn. akt: I ACa 441/16).

Kwota zadośćuczynienia

Skoro zadośćuczynienie ma charakter jednorazowy, orzecznictwo stoi na stanowisko, że kwota przyznana tytułem zadośćuczynienia powinna być adekwatna do rozmiaru wyrządzonej krzywdy.

Zadośćuczynienie musi być zatem przyznawane w takiej wysokości, która będzie odczuwalna ekonomicznie dla poszkodowanego i chociaż w pewnym stopniu pozwoli złagodzić  oraz zrekompensować doznaną krzywdę.

Ponieważ zadośćuczynienie wypłacane jest za doznaną krzywd, a krzywdę trudno ująć w aspekcie materialnym, aby odpowiednio wyliczyć wysokość zadośćuczynienia należy wziąć pod uwagę każdy aspekt. W ocenie Sądu Najwyższego skoro zadośćuczynienie jest sposobem naprawienia krzywdy, powinna być poza ograniczeniem wynikającym z zasady równości, oceniana indywidualnie w każdym przypadku.

Ostatnie zmiany w przepisach dotyczących zadośćuczynienia

Wiosną bieżącego roku Sejm jednomyślnie przyjął ustawę zaproponowaną przez Prezydenta RP w przedmiocie  zmian do kodeksu cywilnego odnośnie zadośćuczynienia.

Nowy przepis przyznaje prawo do zadośćuczynienia dla najbliższych członków rodziny osób, które na skutek czynu niedozwolonego (np.  wypadku, błędu medycznego) znajdują się w stanie wegetatywnym.

Zgodnie z nowym przepisem: „W razie ciężkiego i trwałego uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, skutkującego niemożnością nawiązania lub kontynuowania więzi rodzinnej, sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny poszkodowanego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę

Jak wskazują specjaliści, zmiana ta, ma być końcem niepewności prawnej, która dotykała członków rodziny osób, które na skutek wypadku komunikacyjnego lub błędu medycznego znajdują się w stanie wegetatywnym.

Do tej pory funkcjonowała pewna luka w prawie, albowiem osoby zajmujące się osobami w stanie wegetatywnym nie miały prawa do zadośćuczynienia za to co przechodzą, natomiast osoby pozostające w ciężkim stanie nie miały jak naprawienia krzywdy dochodzić.

Istotne jest jednak, żeby móc dochodzić zadośćuczynienia konieczne jest  uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia, który musi skutkować zerwaniem lub niemożnością kontynuowania więzi rodzinnych, a świadczenia mają być przyznawane tylko w najcięższych przypadkach.

Nowe regulacje będzie można stosować nie tylko do przyszłych zdarzeń, ale także do nieprzedawnionych roszczeń.

Dlaczego uregulowanie tej kwestii jest tak bardzo istotne?

W dotychczasowym kształcie kodeks cywilny wprost umożliwia przyznanie bliskim świadczenia tylko w sytuacji, gdy poszkodowany poniósł śmierć. Mimo to, niektóre sądy interpretowały przepisy w taki sposób, by przyznawać zadośćuczynienia również w przypadku ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.

Wydawałoby się, że spory na tym tle powinny należeć już do przeszłości, albowiem zgodnie ze stanowiskiem podjęty w uchwale przez Izbą Cywilną SN z 27 marca 2018 r „sąd może przyznać zadośćuczynienie za krzywdę osobom najbliższym poszkodowanego, który na skutek czynu niedozwolonego doznał ciężkiego i trwałego uszczerbku na zdrowiu.”

Sędziowie utknęli w pacie

Mając na uwadze powyższe, można dojść do wniosku, że zadośćuczynienie mogłoby być wypłacane z polisy OC komunikacyjnego, jeśli poszkodowany ucierpiał w wypadku samochodowym. Analogicznie miało to wyglądać w odniesieniu do bliskich osób poszkodowanych w wyniku błędów medycznych, np. tych popełnionych przy porodzie. Jednakże, mimo takiego stanowiska, 22 października 2019 r.

Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN zajęła przeciwstawne stanowisko. Ponieważ, wątpliwości były na tyle duże, rozwiązanie miała przynieść uchwała połączonych składów Izby Cywilnej oraz Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, jednakże posiedzenie nie zakończyło się porozumieniem wśród sędziów, dlatego konieczne były zmiany legislacyjne.

____

Jeżeli masz pytanie związane z nieruchomościami napisz do nas na redakcja@mieszkanie.pl , a my postaramy się zgłębić temat i odpowiedzieć w formie artykułu.

Advertisement
Advertisement

Artykuły, które mogą Cię zainteresować

SmartHome oczami dzieci - wymarzony pokój

O jakim pokoju marzą dzieci? Przyjrzymy się bliżej inteligentnemu oświetleniu i sprawdzimy jak dzieci same zmieniają pokój w krainę marzeń. SmartHome w Komputroniku. http://Komputronik-SmartHome

Advertisement