Wykup gruntu pod drogi krajowe. Na jakiej podstawie się go dokonuje? Jakie prawa mają osoby, których ten proces dotyczy? Część pierwsza.

Czym jest droga publiczna i jak wygląda proces zdobywania terenów, na których ma ona powstać? Co dla właściciela oznacza wykup gruntu przez GDDKiA?


O czym przeczytasz?

Droga publiczna

Podstawę prawną dla ustalenia kwestii bezpośrednio związanych z definicją i kategoriami dróg publicznych stanowią przepisy ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Natomiast regulacje związane z wykupowaniem gruntów i nieruchomości pod budowę dróg krajowych zawiera ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tzw. specustawa drogowa).

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych,

drogą publiczną jest droga zaliczona na podstawie ustawy do jednej z kategorii dróg z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych.

Art. 2 ust. 1 ww. ustawy wskazuje, że drogi publiczne ze względu na funkcje w sieci drogowej dzielą się na następujące kategorie:

  1. drogi krajowe;
  2. drogi wojewódzkie;
  3. drogi powiatowe;
  4. drogi gminne.

Warto zaznaczyć, że zaliczenie danej drogi do jednej z kategorii dróg publicznych jest elementem konstytutywnym definicji drogi publicznej. Przedmiotowe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Tak na przykład Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 czerwca 2008 r. (sygn. akt: I SA/Wa 383/08) wskazał, że „Nie każda droga spełniająca funkcję ciągu komunikacyjnego może być uznana za drogę publiczną. By zyskała taki status, musi zostać zaliczona w trybie przewidzianym ustawą z 1985 r. o drogach publicznych do jednej z kategorii dróg i jednocześnie spełniać warunek możliwości powszechnego korzystania z niej".

Podobnie w uzasadnieniu do wyroku z dnia 31 marca 2008 r. (sygn. akt: II SA/Kr 1285/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że: „Decydujące o tym, czy dana droga jest drogą publiczną, jest jej zaliczenie do jednej z kategorii dróg publicznych. (...) Jednocześnie należy przyjąć, że zaliczenie w odpowiedniej formie drogi do jednej z kategorii dróg publicznych, decyduje o statusie tej drogi jako drogi publicznej tylko wtedy, gdy droga ta spełnia wymogi określone w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.

Każda z kategorii dróg publicznych winna spełniać określone parametry techniczne oraz warunki formalne, prawne, tzn. zaliczenie do danej kategorii dróg winno nastąpić w formie przewidzianej prawem - tj. w formie uchwały. O tym więc, czy dana droga jest drogą publiczną, stanowią względy techniczne i prawne. Brak jednego z tych elementów powoduje zaliczenie drogi do dróg wewnętrznych (...)".

Wydzielenie działek pod drogi publiczne

Działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne.

Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że, prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne.

Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Właściwy organ składa wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne lub pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Podstawą wpisu tych praw do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział.

Za działki gruntu, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Procedura nabywania gruntów pod drogi krajowe – wywłaszczenie nieruchomości

Podstawą prawną do przeprowadzenia wywłaszczenia nieruchomości na cele budowy dróg krajowych jest ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, tzw. „specustawa drogowa”. Ustawa ta pozwala ona na przymusowe nabywanie nieruchomości na rzecz m.in. Skarbu Państwa.

W przypadku dróg krajowych Skarb Państwa reprezentuje Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA). Ustawodawca założył, że w tym wypadku interes społeczny jest ważniejszy niż interes prywatny. Jednak samo wywłaszczenie może nastąpić wyłącznie na cele publiczne i jest wyjątkiem od konstytucyjnej ochrony prawa własności.

Zgodnie z treścią art. 11a rzeczonej ustawy, wojewoda w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich wydaje decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej na wniosek właściwego zarządcy drogi (tzw. decyzję ZRID). W przypadku dróg krajowych, zarządcą drogi jest Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA). Decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wydaje się w terminie 90 dni od dnia złożenia wniosku.

O wszczęciu postępowania w zakresie wydania decyzji są informowane strony, a więc również wywłaszczeni. Czas pomiędzy wszczęciem postępowania a wywłaszczeniem – jakim dysponują przyszli wywłaszczeni – warto wykorzystać na przygotowanie się do opuszczenia nieruchomości oraz jej wyceny.

Na marginesie można wskazać, że decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej może być wydana po uprzednim przeprowadzeniu oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, jeżeli jest ona wymagane przepisami ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.

Ostateczna decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zatwierdza podziały nieruchomości i przenosi z mocy prawa własność działek na rzecz Skarbu Państwa.

Rygor natychmiastowej wykonalności decyzji

Zgodnie z regulacją zawartą w treści art. 17 ustawy, jeżeli jest to uzasadnione interesem społecznym lub gospodarczym, wojewoda nada decyzji o zezwoleniu na realizacji inwestycji drogowej rygor natychmiastowej wykonalności.

Decyzja z rygorem natychmiastowej wykonalności:

  • obowiązuje do niezwłocznego wydania nieruchomości, opróżnienia lokali i innych pomieszczeń;
  • uprawnia do faktycznego objęcia nieruchomości w posiadanie przez właściwego zarządcę drogi;
  • uprawnia do rozpoczęcia robót budowlanych;
  • uprawnia do wydania przez właściwy organ dziennika budowy.

Obowiązek właściciela do wydania nieruchomości

Zgodnie z przyjętymi regulacjami, właściciele mają 120 dni na wydanie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa (termin ten nie obowiązuje w przypadku decyzji ZRID, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności). Warto pamiętać, że za dobrowolne wydanie nieruchomości odszkodowanie zostanie powiększone o dodatkowe 5%.

Wydanie musi być dokonane poprzez złożenie oświadczenia woli na piśmie do właściwego oddziału GDDKiA. Oświadczenie to nie ma nic wspólnego z akceptacją wyceny. Premia zostanie przyznana również osobom, które się z nią nie zgadzają. 

W części drugiej przeczytasz o procesie i wysokości przyznawania odszkodowania za wykup.

Artykuły, które mogą Cię zainteresować