Niebezpieczna sieć najwyższych napięć 400kV. Może być wyznaczona niedaleko, a nawet na terenie naszej nieruchomości.

Sieć najwyższych napięć bardzo negatywnie wpływa na ludzi i środowisko. Czy właścicielowi nieruchomości objętej jej działaniem przysługują roszczenia z tytułu jej postawienia?


O czym przeczytasz?

Prawo energetyczne - podstawowa wiedza

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 11 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne, pod pojęciem sieci należy rozumieć instalacje połączone i współpracujące ze sobą, służące do przesyłania lub dystrybucji energii, należące do przedsiębiorstwa energetycznego. Podstawowymi rodzajami sieci są sieci przesyłowe i dystrybucyjne.

Sieć przesyłowa to sieć gazową wysokich ciśnień, z wyłączeniem gazociągów kopalnianych i bezpośrednich, albo sieć elektroenergetyczną najwyższych lub wysokich napięć, za której ruch sieciowy jest odpowiedzialny operator systemu przesyłowego (art. 3 ust. 11a ustawy Prawo energetyczne).

Sieć dystrybucyjna to sieć gazowa wysokich, średnich i niskich ciśnień, z wyłączeniem gazociągów kopalnianych i bezpośrednich, albo sieć  elektroenergetyczną wysokich, średnich i niskich napięć, za której ruch sieciowy jest odpowiedzialny operator systemu dystrybucyjnego (art. 3 ust. 11b ustawy Prawo energetyczne).

Linie elektroenergetyczne najwyższych napięć – oddziaływanie

Jednym z podstawowych elementów przesyłowego sytemu elektroenergetycznego są linie elektroenergetyczne najwyższych napięć (NN). Linie elektroenergetyczne najwyższych napięć definiowane są jako obiekty budowlane składające się ze słupów, najczęściej o konstrukcji kratowej i  rozwieszonych pomiędzy nimi przewodów. Część terenu zajmowanego przez linię jest całkowicie wyłączona z możliwości zagospodarowania, a na części występują pewne ograniczenia w użytkowaniu.

Trasy nowych linii elektroenergetycznych są projektowane w taki sposób, by w ich pobliżu nie występowała zabudowa, w szczególności mieszkaniowa. Nierzadko jednak zdarza się, że po wybudowaniu i oddaniu linii do eksploatacji w jej sąsiedztwie pojawią się budynki.

Lokalizacja wszelkich obiektów budowlanych, jak również zmiana sposobu zagospodarowania terenu pod linią i w jej sąsiedztwie, wiąże się z koniecznością uzgodnienia planowanych inwestycji przez właściciela nieruchomości z właścicielem linii. Właścicielem linii elektroenergetycznych najwyższych napięć, tj. o napięciach 220 kV, 400 kV i 750 kV, są Polskie Sieci Elektroenergetyczne SA (PSE) – Operator Systemu Przesyłowego w Polsce.

Zakaz lokalizacji budynków w pasie technologicznym linii najwyższych napięć

W pasie technologicznym linii należy uzgadniać możliwość lokalizacji wszelkich obiektów z właścicielem linii (tj. PSE) w celu określenia minimalnych odległości pionowych i poziomych od przewodów linii oraz technologii prowadzenia prac w czasie ich wznoszenia.

W pasie technologicznym linii obowiązuje zakaz lokalizacji budynków mieszkalnych, budynków użyteczności publicznej typu: szkoła, szpital, internat, żłobek, przedszkola i innych o zbliżonym charakterze oraz obiektów budowlanych przeznaczonych na stały pobyt ludzi.

Ponadto w prawie wskazuje się także, że lokalizacja obiektów budowlanych zawierających materiały niebezpieczne pożarowo, stacji paliw i stref zagrożonych wybuchem w pobliżu linii elektroenergetycznej powinna uwzględniać wymogi określone w przepisach odrębnych oraz normach dotyczących projektowania linii elektroenergetycznych. Zakazuje się tworzenia hałd, nasypów oraz sadzenia roślinności wysokiej.

Teren w pasie technologicznym linii nie może być kwalifikowany jako teren przeznaczony pod zabudowę mieszkaniową ani jako teren związany z działalnością gospodarczą (przesyłową) PSE. Wszelkie zmiany w kwalifikacji terenu w obrębie linii i w jego najbliższym sąsiedztwie powinny być zaopiniowane przez PSE.

Oddziaływanie linii na środowisko – pole elektromagnetyczne i hałas

Linia najwyższych napięć powinna spełniać wymagania wskazane w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 19 grudnia 2019 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych w  środowisku. W załączniku do rozporządzenia wskazano dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych, zróżnicowane dla terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową oraz dla miejsc dostępnych dla ludności.

W miejscach dostępnych dla ludzi dopuszczalny poziom składowej elektrycznej wynosi 10 kV/m, a wartość składowej magnetycznej 60 A/m. Natomiast dla terenów przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową jako dopuszczalne wartości ustalono odpowiednio 1 kV/m i 60 A/m. Przy ustalaniu szerokości pasów technologicznych uwzględnia się zasięg oddziaływania pola elektrycznego. W przypadku wszystkich linii elektroenergetycznych najwyższych napięć składowa elektryczna nie przekracza wartości 10 kV/m na wysokości 2 m nad powierzchnią ziemi.

Isntnieją badania, które wykazują, że funkcjonowanie w odległości mniejszej niż 300 metrów od linii wysokiego napięcia i pola magnetycznego, które wytwarzają, może zagrażać zdrowiu. Takie wnioski powastały na podstawie badań przeprowadzonych na zlecenie francuskiego Niezależnego Ośrodka Badań i Informacji na temat Promieniowania Elektromagnetycznego (CRIIREM – Centre de Recherche et d’Information Independantes sur Les Rayonnements Electromagnetiques).

Uznaje się, że linie elektroenergetyczne o napięciu 400 kV są źródłem dźwięku przede wszystkim podczas złych warunków atmosferycznych (np. lekki i średni deszcz, mżawka, mgła). W czasie dobrej pogody linie 400 kV na ogół nie powodują oddziaływania akustycznego i w większości przypadków poziom wytwarzanych przez nie dźwięków jest porównywalny z poziomem tła.

Obszar ograniczonego użytkowania a rekompensata – roszczenia w oparciu o Prawo ochrony środowiska

Zgodnie z treścią art. 135 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, jeżeli z przeglądu ekologicznego albo z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wymaganej przepisami ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, albo z analizy porealizacyjnej wynika, że mimo zastosowania dostępnych rozwiązań technicznych,  technologicznych i organizacyjnych nie mogą być dotrzymane standardy jakości środowiska poza terenem zakładu lub innego obiektu, to dla oczyszczalni ścieków, składowiska odpadów komunalnych, kompostowni, trasy komunikacyjnej, lotniska, linii i stacji elektroenergetycznej, obiektów sieci gazowej oraz instalacji radiokomunikacyjnej, radionawigacyjnej i radiolokacyjnej tworzy się obszar ograniczonego użytkowania.

Uwzględniając powyższą definicję można wskazać, że o potrzebie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania mogą rozstrzygać:

  • wyniki przeglądu ekologicznego,
  • wyniki oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko,
  • wnioski analizy porealizacyjnej.

Jeżeli powyższe dane wskazują, że pomimo zastosowania dostępnych rozwiązań nie mogą być dotrzymane określone standardy jakości środowiska poza terenem zakładu lub innego obiektu, to tworzy się obszar ograniczonego użytkowania m.in. dla linii i stacji elektroenergetycznych oraz obiektów sieci gazowej.

Kwestie związane z roszczeniem wynikającym z ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości zostały określone przede wszystkim w treści art. 129 oraz art. 136 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska. Zgodnie z treścią art. 129 ww. ustawy, właściciel nieruchomości położonej w granicach obszaru ograniczonego użytkowania może żądać:

  • wykupienia nieruchomości bądź jej części – jeśli korzystanie z nieruchomości lub z jej części
    w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone,
  • odszkodowania za poniesioną szkodę – jeżeli nastąpiło ograniczenie sposobu korzystania
    z nieruchomości lub wartość nieruchomości uległa zmniejszeniu.

Powyższe roszczenia wynikające z położenia nieruchomości w granicach obszar ograniczonego użytkowania przysługują także użytkownikowi wieczystemu. Żądanie wypłaty odszkodowania może zgłosić także osoba, której przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości (np. służebność).

Z roszczeniem wykupienia nieruchomości, bądź jej części lub z żądaniem wypłaty odszkodowania za szkodę można wystąpić w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości.

W razie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, na żądanie poszkodowanego, właściwy starosta ustala w drodze decyzji, wysokość odszkodowania (decyzja jest niezaskarżalna).

Zobowiązanymi do wypłaty odszkodowania lub wykupu nieruchomości są podmioty, których działalność spowodowała wprowadzenie ograniczeń w związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania.

Tutaj przeczytasz jak wygląda sytuacja prawna lotniska i jego wpływu na okoliczne tereny.

Roszczenia w oparciu o ustawę o gospodarce nieruchomościami

Kwestie związane z ograniczeniem korzystania z nieruchomości w wyniku zakładania i przeprowadzana na nieruchomości m.in. urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej kształtują także przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Zgodnie z treścią art. 124 ww. ustawy, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, nawet jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody.

Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.

Art. 128 ww. ustawy kształtuje reguły odszkodowania przy wywłaszczeniu. Stosując reguły te odpowiednio do ograniczenia korzystania z nieruchomości, należy przyjąć, że po wykonaniu prac na osobie lub jednostce organizacyjnej występującej o zezwolenie, ciąży obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego (obowiązek ten nie może być przeniesiony na inne podmioty bez zgody właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości). Ma to nastąpić niezwłocznie po założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów i urządzeń, a jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, stosuje się odpowiednie przepis ustawy.

Co na to sądy administracyjne?

Jak już wiemy właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu przysługuje wówczas odszkodowanie, które powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód, a jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Odszkodowanie to obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt: II SA/Łd 109/18).

Warto jednak pamiętać, że niedopuszczalne jest, aby szkody wynikłe np. z zaplanowania na danym terenie linii energetycznej były wypłacane w ramach odszkodowania ustalanego na podstawie art. 128 ust. 4 u.g.n. W nauce prawa uznaje się, że na podstawie tego przepisu właścicielowi nieruchomości przysługuje tylko odszkodowanie związane z aktualnie wybudowaną linią energetyczną (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 03 grudnia 2019 r., sygn. akt: I OSK 307/18).

Odszkodowanie, o którym mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n., przysługuje wyłącznie właścicielowi i użytkownikowi wieczystemu, zatem nie przysługuje innym podmiotom korzystającym z nieruchomości, np. osobom korzystającym z ogródka działkowego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 09 kwietnia 2019 r., sygn. akt: II SA/Rz 82/19).

Roszczenia w oparciu o Kodeks cywilny

Kwestie związane z ograniczeniem korzystania z nieruchomości kształtują się także w oparciu o treść przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

Art. 231 § 2 KC mówi, że

właściciel gruntu, na którym wzniesiono budynek lub inne urządzenie o wartości przenoszącej znacznie wartość zajętej na ten cel działki, może żądać, aby ten, kto wzniósł budynek lub inne urządzenie, nabył od niego własność działki za odpowiednim wynagrodzeniem.

Powyższy artykuł znajdzie zastosowanie w przypadku posadowienia linii wysokiego napięcia, chociażby nie miała ona fizycznej styczności z gruntem. Zgodnie bowiem z tezą wskazaną w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2004 r. (sygn. akt: I CK 26/04), właściciel nieruchomości, nad którą przechodzi linia wysokiego napięcia, która ogranicza sposób korzystania z danej nieruchomości i zmniejsza jej wartość pomimo tego, że nie ma fizycznej styczności z samym gruntem, ma prawo żądać od właściciela linii na podstawie art. 231 § 2 KC wykupienia od niego działki.

Dla powstania roszczenia wynikającego z art. 231 § 2 KC wystarczy zainstalowanie trwałych urządzeń, które - mając fizyczne oparcie na sąsiednich nieruchomościach - znalazły się na trwałe w granicach przestrzennych nieruchomości określonych w art. 143 KC.

____

Jeżeli masz pytanie związane z nieruchomościami napisz do nas na redakcja@mieszkanie.pl , a my postaramy się zgłębić temat i odpowiedzieć w formie artykułu.

Artykuły, które mogą Cię zainteresować