Wpływ lotniska na jakość życia mieszkańców w jego okolicy. Hałas i inne oddziaływania. Czy można coś zrobić?

Czym jest lotnisko cywilne a czym obszar ograniczonego użytkowania. Jakie uprawnienia przysługują osobom mieszkającym niedaleko lotniska?


O czym przeczytasz?

Lotnisko w prawie lotniczym - podstawowe definicje

Podstawowe definicje związane z lotnictwem można odnaleźć w ustawie z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze. Poniżej najważniejsze z nich:

  • lotnisko - wydzielony obszar na lądzie, wodzie lub innej powierzchni w całości lub w części przeznaczony do wykonywania startów, lądowań i naziemnego lub nawodnego ruchu statków powietrznych, wraz ze znajdującymi się w jego granicach obiektami i urządzeniami budowlanymi o charakterze trwałym, wpisany do rejestru lotnisk (art. 2 ust. 4 ustawy);
  • lądowisko - obszar na lądzie, wodzie lub innej powierzchni, który może być w całości lub w części wykorzystywany do startów i lądowań naziemnego lub nawodnego ruchu statków powietrznych
    (art. 5 ust. 5 ustawy);
  • część lotnicza lotniska - obszar trwale przeznaczony do startów i lądowań statków powietrznych oraz do związanego z tym ruchu statków powietrznych, wraz z urządzeniami służącymi do obsługi tego ruchu, do którego dostęp jest kontrolowany (art. 2 ust. 6 ustawy);
  • zarządzający lotniskiem - podmiot, który został wpisany jako zarządzający do rejestru lotnisk cywilnych (art. 2 ust. 7 ustawy);
  • port lotniczy - lotnisko użytku publicznego wykorzystywane do lotów handlowych (art. 2 ust. 17 ustawy);
  • lotnisko użytku publicznego - lotnisko otwarte dla wszystkich statków powietrznych w terminach i godzinach ustalonych przez zarządzającego tym lotniskiem i podanych do publicznej wiadomości (art. 54 ust. 2 ustawy);
  • lotnisko użytku wyłącznego - lotnisko wykorzystywane przez zarządzającego tym lotniskiem, użytkowników lotniska wymienionych w dokumentacji rejestracyjnej tego lotniska oraz za zgodą zarządzającego lotniskiem - przez innych użytkowników lotniska (art. 54 ust. 3 ustawy);
  • Rejestr lotnisk cywilnych - Prezes Urzędu prowadzi rejestr lotnisk cywilnych.  Rejestr lotnisk jest jawny. Dokumenty stanowiące podstawę do dokonania wpisu w rejestrze podlegają ochronie zgodnie z przepisami o tajemnicach prawnie chronionych (art. 58 ustawy).

Obszar ograniczonego użytkowania

Obszar ograniczonego użytkowania jest wydzieloną geograficznie strefą ochronną dla terenów narażonych na nadmierne oddziaływanie hałasu, gdzie mimo zastosowania dostępnych rozwiązań technicznych, technologicznych i organizacyjnych nie jest możliwe dotrzymanie standardów jakości środowiska akustycznego.

Ustanowienie określonego obszaru ograniczonego użytkowania umożliwia zrekompensowanie osobom zamieszkującym okolicę lotniska uciążliwości płynące z jego funkcjonowania.

Podstawę prawną ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania stanowią przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska.

Zgodnie z treścią art. 135 ust. 1 ustawy prawo ochrony środowiska, jeżeli z przeglądu ekologicznego albo z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wymaganej przepisami ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, albo z analizy porealizacyjnej wynika, że mimo zastosowania dostępnych rozwiązań technicznych, technologicznych i organizacyjnych nie mogą być dotrzymane standardy jakości środowiska poza terenem m.in. lotniska, tworzy się obszar ograniczonego użytkowania.

Uwzględniając powyższą definicję można wskazać, że o potrzebie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania mogą rozstrzygać:

  • wyniki przeglądu ekologicznego,
  • wyniki oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko,
  • wnioski analizy porealizacyjnej.

Jeżeli powyższe dane wskazują, że pomimo zastosowania dostępnych rozwiązań nie mogą być dotrzymane określone standardy jakości środowiska poza terenem zakładu lub innego obiektu, to tworzy się obszar ograniczonego użytkowania m.in. dla lotniska.

Obszar ograniczonego użytkowania – dokumentacja niezbędna do jego utworzenia

Decyzja o utworzeniu obszaru ograniczonego użytkowania powinna być podjęta na podstawie stosownej dokumentacji. Przygotowanie dokumentacji to przede wszystkim obowiązek inwestora, bądź zarządcy obiektu. Co prawda, rozstrzygniecie podejmuje Sejmik województwa lub Rada powiatu, jednakże organy te nie są w stanie we własnym zakresie stworzyć odpowiednich materiałów.

Jednym z podstawowych elementów dokumentacji niezbędnej do wydania decyzji o utworzeniu obszaru ograniczonego użytkowania jest raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko (art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko). Elementem dokumentacji jest także mapa ewidencyjna. Na mapie należy zaznaczyć granice obszaru ograniczonego użytkowania. Przepisy prawa nie wskazują innych wymogów dotyczących dokumentacji stanowiącej podstawę do stworzenia obszaru ograniczonego użytkowania.

Kto i kiedy tworzy obszary ograniczonego użytkowania

Organami tworzącymi obszary ograniczonego użytkowania są:

  • Sejmik województwa – podejmuje uchwałę o utworzeniu obszaru ograniczonego użytkowania
    w przypadku przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w przypadku zakładów lub innych obiektów, gdzie jest eksploatowana instalacja, która jest kwalifikowana jako przedsięwzięcie;
  • Rada powiatu – podejmuje uchwałę o utworzeniu obszaru ograniczonego użytkowania dla zakładów lub innych obiektów nie wymienionych w kategorii obiektów podlegających pod przedmiot uchwały Sejmiku województwa.

Organy tworząc obszar ograniczonego użytkowania określają jego granice, ograniczenia w zakresie przeznaczenia terenu, wymagania techniczne dotyczące budynków oraz sposób korzystania z terenów.

Zarówno uchwała sejmiku województwa jak i rady powiatu stanowi akt prawa miejscowego. Uchwały te mogą być zaskarżone przez każdego, kogo interes prawy lub uprawienie został naruszony przez treść podjętej przez organ uchwały. Osoba zainteresowania powinna w pierwsze kolejności wezwać organ do uchylenia uchwały. W razie bezskuteczności wezwania, uchwała może być zaskarżona do sądu administracyjnego.

Terminy utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania

Przepisy prawa wskazują określone terminy, w których musi być utworzony obszar ograniczonego użytkowania. Terminy te kształtują się następująco:

  • dla przedsięwzięć określonych w art. 135 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska (w tym lotniska) - obszar musi być utworzony przed uzyskaniem pozwolenia na użytkowanie obszaru budowlanego. Obowiązek utworzenia takiego obszaru stwierdza się w pozwoleniu na budowę;
  • przedsięwzięcia określone powyżej, które nie wymagają pozwolenia na użytkowanie – obszar musi być utworzony przed dopuszczeniem do użytkowania;
  • przedsięwzięcie określone w art. 135 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, który już istnieje, a obowiązek utworzenia obszaru został ustalony w przeglądzie ekologicznym – w przepisach brak jest terminu utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania;
  • droga krajowa dla której obowiązek utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania wynika z oceny oddziaływania na środowisko – obszar powinien być utworzony w ciągu 18 miesięcy od oddania obiektu do użytkowania.

Uwzględniając powyższe zestawienie można zauważyć, że termin utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania jest inny w przypadku nowych inwestycji, a inny w przypadku inwestycji już istniejących. W przypadku nowych inwestycji, obszar ograniczonego użytkowania musi być utworzony co do zasady przed dopuszczeniem do użytkowania. Jedynie w przypadku dróg krajowych termin ten został przesunięty na okres 18 miesięcy od dopuszczenia do użytkowania.

Urządzenia chroniące środowisko

Inwestor zobowiązany jest do stosowania odpowiednich urządzeń technicznych ograniczających negatywny wpływ instalacji na środowisko.

Z uwagi na powyższe, każda inwestycja, która jest szkodliwa dla środowiska powinna przewidywać realizację urządzeń ochrony środowiska. Nie jest możliwe, aby inwestor zrezygnował z urządzeń chroniących środowisko, a w zamian zaprojektował dla inwestycji obszar ograniczonego użytkowania.

Obszar ograniczonego użytkowania może być utworzony wtedy, gdy pomimo stosownych urządzeń chroniących środowisko inwestycja nadal negatywnie wpływa na stan przyrody. Wprowadzenie odpowiednich urządzeń chroniących środowisko ogranicza wielkość obszaru ograniczonego użytkowania.

 

Rekompensata za sąsiedztwo z lotniskiem – jakie przysługują uprawnienia?

Kwestie związane z roszczeniem wynikającym z ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości zostały określone w treści art. 129 oraz art. 136 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska.

Zgodnie z treścią art. 129 ww. ustawy, właściciel nieruchomości położonej w granicach obszaru ograniczonego użytkowania może żądać:

  • wykupienia nieruchomości bądź jej części – jeśli korzystanie z nieruchomości lub z jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone,
  • odszkodowania za poniesioną szkodę – jeżeli nastąpiło ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości lub wartość nieruchomości uległa zmniejszeniu.

Powyższe roszczenia wynikające z położenia nieruchomości w granicach obszaru ograniczonego użytkowania przysługują także użytkownikowi wieczystemu. Żądanie wypłaty odszkodowania może zgłosić także osoba, której przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości (np. służebność).

Z roszczeniem wykupienia nieruchomości, bądź jej części lub z żądaniem wypłaty odszkodowania za szkodę można wystąpić w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości.

W razie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, na żądanie poszkodowanego, właściwy starosta ustala w drodze decyzji, wysokość odszkodowania (decyzja jest niezaskarżalna).

Podmiotami zobowiązanymi do wypłaty odszkodowania lub wykupu nieruchomości jest właściwa jednostka samorządu terytorialnego (jeżeli ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości nastąpiło w wyniku uchwalenia aktu prawa miejscowego przez organ samorządu terytorialnego) lub reprezentowany przez wojewodę Skarb Państwa (jeżeli ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości nastąpiło w wyniku wydania rozporządzenia Rady Ministrów, właściwego ministra albo wojewody).

Co na to polskie sądy?

Kwestie związane z wykupieniem nieruchomości nie powinny budzić wątpliwości, ale pewne trudności można zauważyć w odniesieniu do kwestii żądania właściciela obejmującego wypłatę odszkodowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że „Przesłanką roszczenia odszkodowawczego nie jest zbycie nieruchomości, a odszkodowanie nie jest ograniczone do rzeczywistej straty, obowiązuje bowiem zasada pełnej odpowiedzialności odszkodowawczej za wprowadzenie ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości (art. 361 § 2 k.c.)” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt: II CSK 546/08).

Podkreśla się również, że: „Szkodą podlegającą naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś., jest także obniżenie wartości nieruchomości wynikające z faktu, iż właściciel nieruchomości będzie musiał znosić dopuszczalne na tym obszarze immisje (np. hałas)” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010 r., sygn. akt: III CZP 128/09). „Szkodę mogą też spowodować skutki takiego objęcia nieruchomości obszarem ograniczonego użytkowania dla prawa własności w postaci: przymusu dostosowania budynku do przewidzianych dla posesji w aktach prawnych norm hałasu, negatywnej reakcji rynku potencjalnych nabywców posesji oddziaływującego na jej cenę, konieczności tolerowania na posesji choćby potencjalnych, okresowych i przyszłych hałasów lotniczych” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2016 r., sygn. akt: VI ACa 87/15).

Droga dochodzenia roszczeń z tytułu nadmiernego hałasu

Zgodnie z treścią art. 136 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, w razie wystąpienia na drogę sądową w związku z dochodzeniem roszczeń z tytułu nadmiernego hałasu wynikającego z działania istniejącego obok lotniska (tj. w związku z ograniczeniem sposobu korzystania ze środowiska w wyniku ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania), sądami właściwymi w sprawach spornych dotyczących wysokości odszkodowania lub wykupu nieruchomości są sądy powszechne.

Obowiązany do wypłaty odszkodowania lub wykupu nieruchomości jest ten, którego działalność spowodowała wprowadzenie ograniczeń w związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania. Ponadto, w razie określenia na obszarze ograniczonego użytkowania wymagań technicznych dotyczących budynków, szkodą są także koszty poniesione w celu wypełnienia tych wymagań przez istniejące budynki, nawet w przypadku braku obowiązku podjęcia działań w tym zakresie.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, że proces sądowy może mieć różny przebieg. Trudność i szybkość procesu sądowego jest w znacznej mierze uzależniony od czynników indywidulanych sprawy, m.in. charakteru nieruchomości, jej powierzchni, przeznaczenia, kształtu, sąsiedztwa i wartości. Na wysokość odszkodowania ma wpływ m.in. to, w której części strefy położona jest działka, oraz z jakimi przekroczeniami hałasu mamy do czynienia.

Nie bez znaczenia pozostaje także rodzaj lotniska sąsiadującego z daną nieruchomością. Zasadą jest rozpatrywanie przez sąd sprawy każdego podmiotu indywidualnie.

Artykuły, które mogą Cię zainteresować