Co to jest intercyza? Umowa majątkowa małżeńska a zakup mieszkania.

Słowo powtarzane od lat przy okazji ślubów. A jeszcze częściej w związku z rozwodami. Czy to zabezpieczenie finansowe czy raczej akt braku zaufania? Dotyczy mieszkania? A może są jakieś warianty?


O czym przeczytasz?

Z chwilą zawarcia małżeństwa, powstaje między małżonkami z mocy prawa tzw. ustrój wspólności majątkowej, a w konsekwencji mieszkanie nabyte po ślubie stanowić będzie co do zasady majątek wspólny małżonków. W jaki sposób będzie się kształtować sytuacja związana z prawem własności mieszkania jeśli małżonkowie przed ślubem podpiszą umowę majątkową małżeńską?

Umowa majątkowa małżeńska – podstawa prawna

Podstawy funkcjonowania umownych ustrojów majątkowych kształtowane są w oparciu o przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z treścią art. 31 § 1 KRIO z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy prawa wspólność majątkowa (ustawowa).

Więcej na temat małżeńskiej wspólności majątkowej przeczytasz tutaj.

Zasada ta jednak nie znajdzie zastosowania w sytuacji, gdy małżonkowie przed zawarciem małżeństwa podpiszą odpowiednią umowę majątkową małżeńską. Umowa majątkowa małżeńska, dawniej intercyza (łac. intercisa znaczy 'rozstrzygnięcie') to

umowa zawierana pomiędzy małżonkami lub osobami zamierzającymi wstąpić w związek małżeński, prowadząca do wprowadzenia odmiennego aniżeli ustawy majątkowego ustroju małżeńskiego.

Podstawę regulacji związanych z zagadnieniem umownych ustrojów małżeńskich stanowi treść art. 47 KRIO. W myśl tego przepisu, możliwe jest wyodrębnienie następujących rodzajów umów majątkowych małżeńskich:

  1. umowa rozszerzająca wspólność ustawową;
  2. umowa ograniczająca wspólność ustawową;
  3. umowa ustanawiająca ustrój rozdzielności majątkowej;
  4. umowa ustanawiająca ustrój rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków.

Warto w tym miejscu wskazać, że ustawodawca przewidział również tzw. przymusowy ustrój rozdzielności majątkowej z którym będziemy mieli do czynienia w przypadku sądowego ustanowienia rozdzielności majątkowej, ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków, orzeczenia separacji małżonków lub też ogłoszenia upadłości jednego z małżonków.

Nabycie mieszkania w przypadku rozdzielności majątkowej

Jeżeli w chwili zawarcia małżeństwa między małżonkami powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa, możliwość odpłatnego nabycia nieruchomości ze środków wspólnych wymaga zgody drugiego małżonka. W innym przypadku czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka uznawana jest za nieważną.

Więcej na temat małżeńskiej wspólności majątkowej przeczytasz tutaj.

Jeżeli między małżonkami ustanowiono ustrój rozdzielności majątkowej, nie ma konieczności spełnienia ww. warunków. Wynika to z faktu, że małżonkowie nie mają wspólności majątkowej, a zatem nie łączy ich żaden wspólny majątek dorobkowy.

Jeśli małżonkowie zawarli umowę w której ustanowiono rozdzielność majątkową, to każdy z nich ma prawo do dysponowania swoim majątkiem osobistym bez ograniczeń, a zatem zarówno jeden jak i drugi małżonek może bez konieczności uzyskania zgody drugiego z nich nabyć mieszkanie. W konsekwencji, żaden z małżonków nie posiada uprawnień do podjęcia czynności zmierzających do uniemożliwienia drugiemu przeprowadzenia transakcji obejmującej nabycie mieszkania.

Rozdzielność majątkowa a wspólny zakup mieszkania

Co ciekawe, zawarcie przez małżonków umowy majątkowej małżeńskiej nie pozbawia ich możliwości wspólnego nabycia mieszkania. Warto jednak pamiętać, że w takim przypadku charakter prawny nieruchomości będzie inny. W sytuacji, gdy małżonkowie związani są umową kształtującą ustrój wspólności majątkowej, nabywane przez małżonków mieszkanie podlega wspólności łącznej. A w konsekwencji, żaden ze współmałżonków nie może zbyć osobie trzeciej swojego udziału lub zobowiązać się do jego zbycia do momentu w którym istnieje między nimi wspólność.

Natomiast w przypadku wcześniejszego sporządzenia intercyzy, małżonkowie mają prawo do wspólnego nabycia mieszkania w częściach ułamkowych i zbycia swojego udziału osobie trzeciej lub obciążenia go hipoteką bez konieczności wcześniejszego uzyskania zgody drugiego małżonka. Ten rodzaj współwłasności ułatwia małżonkom dokonywanie czynności w stosunku do zakupionej przez nich nieruchomości.

Warto także wskazać, że nic nie stoi na przeszkodzie aby małżonkowie, którzy podpisali intercyzę nabyli mieszkanie zarówno w częściach równych (tj. połowa mieszkania należy do jednego małżonka, a połowa do drugiego), jak i w częściach różnych (np. 3/4 mieszkania należy do jednego małżonka, a 1/4 mieszkania do drugiego).

Więcej o współwłasnośći na przykładzie mieszkania przeczytasz tutaj.

Intercyza rozszerzająca i ograniczająca wspólność

Na mocy zawartej między małżonkami umowy możliwe jest zarówno rozszerzenie, jak i ograniczenie łączącej ich wspólności majątkowej względem przedmiotów należących do majątku osobistego każdego z nich. W drugim przypadku, małżonkowie na mocy łączącej ich umowy, pozostają w takim samym ustroju majątkowym. Jest to ustrój wspólności majątkowej, tyle że umownej, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności ustawowej. W konsekwencji, nabycie mieszkania wymagać będzie zgody obojga małżonków.

Prawo małżonka do korzystania z mieszkania

Zgodnie z treścią art. 281 KRIO, jeśli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Przepis ten znajduje zastosowanie także do przedmiotów urządzenia domowego.

Na mocy prawa do korzystania z mieszkania małżonek właściciela może użytkować mieszkanie, jednak nie staje się ani stroną stosunku prawnego z którego wynika prawo własności, ani nie nabywa prawa do rozporządzania mieszkaniem i dokonywania innych czynności z nim związanych. Prawo do korzystania jest prawem osobistym małżonka, a źródłem jego powstania jest wstąpienie w związek małżeński z osobą uprawnioną (tj. właścicielem mieszkania).

Warto przy tym pamiętać, że prawo do korzystania z mieszkania można utracić. Z jego utratą będziemy mieli do czynienia w sytuacji: utraty prawa przez drugiego małżonka (np. sądownie), rozwiązania małżeństwa przez rozwód i orzeczenie separacji, a także w przypadku trwałego opuszczenia mieszkania powiązanego z zamiarem porzucenia rodziny (chyba że jest to spowodowane nagannym zachowaniem współmałżonka).

Ponadto utrata prawa do korzystania z mieszkania nastąpi także wtedy, gdy małżonek korzysta z mieszkania w sposób naganny i uniemożliwiający tzw. wspólne pożycie. W przypadku gdy powodem utraty prawa do korzystania z mieszkania jest ostatnia ze wskazanych sytuacji, właściciel mieszkania może wystąpić do sądu z powództwem o nakazanie opróżnienia mieszkania postępującemu nagannie małżonkowi.

 

Artykuły, które mogą Cię zainteresować