Dziedziczenie testamentowe a mieszkanie. Jak to wygląda, kiedy wchodzi ono w skład masy spadkowej?

Dziedziczenie testamentowe to dość popularny sposób rozrządzenia majątkiem na wypadek śmierci. Czy jest coś, na co musi zwrócić uwagę testator albo spadkobierca, kiedy mieszkanie wchodzi w skład majątku?


O czym przeczytasz?

Dziedziczenie testamentowe

Testament inaczej rozporządzenie na wypadek śmierci zostało uregulowane w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny.

Warto podkreślić, iż rozporządzić spadkiem można jedynie na wypadek śmierci. Ważnym jest także to, że testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy, czyli jednej osoby.

Każdy powinien wiedzieć, że spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Sporządzić i odwołać testament może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Nie można sporządzić testamentu ani go odwołać przez przedstawiciela.

Przesłanki nieważności testamentu

Ustawodawca określić warunki, kiedy testament jest nieważny. Zgodnie z art. 945 § 1. Kodeksu cywilnego testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony:

  • w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie wolą;
  • pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści;
  • pod wpływem groźby.

Brak świadomości testatora i ważne stanowisko Sądu Najwyższego

Brak świadomości lub swobody należy oceniać przez pryzmat art. 82 Kodeksu cywilnego. Jako ciekawostkę wskazać należy, że choroba psychicznie nie powoduje z automatu, że testament sporządzony przez taką osobą jest nieważny, gdy osoba chora psychicznie jest osobą pełnoletnią, nieubezwłasnowolnioną.

W tym miejscu przywołać można postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1976 roku, o sygnaturze III CRN 25/76, w którym wprost wskazano, że samo stwierdzenie u spadkodawcy choroby psychicznej nie powoduje automatycznie nieważności testamentu. Konieczne jest przeprowadzenie dowodu czy w chwili sporządzania testamentu spadkodawca działał z rozeznaniem. Błąd spadkodawcy powoduje nieważność testamentu, niezależnie od tego czego błąd dotyczył. Jeżeli groźba ma wpływ na decyzję spadkodawcy to taki testament również będzie nieważny.

Po jakim czasie nie można sie powołać na nieważność testamentu?

Na nieważność testamentu z powyższych przyczyn nie można się powołać po upływie lat trzech od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie lat dziesięciu od otwarcia spadku.

Pamiętać należy, że na nieważność testamentu można powoływać się jedynie przez okres 3 lat, od dnia w których dowiedziano się o przyczynie nieważności, jednakże okres ten nie może być dłuższy niż 10 lat od otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy.

Formy testamentu

Ustawodawca nie określił w zasadzie jak powinien wyglądać testament, a dokładniej jej elementy składowe. Ustawodawca jedynie określił formy zwykłe i szczególne testamentu. Testament można sporządzić w zwykłej formie, czyli holograficznej, notarialnej albo allograficznej.

Z testamentem holograficznym mamy do czynienia, gdy spadkodawca sporządza testament w całości pismem ręcznym, podpisze go i opatrzy datą.

Zgodnie z art. 949 § 2. Kodeksu cywilnego brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.

Drugą formą testamentu jest testament notarialny, czyli sporządzony w formie aktu notarialnego.

Trzecią formą testamentu jest testament allograficzny. Spadkodawca może go sporządzić w ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego.

Wówczas oświadczenie spadkodawcy spisuje się w protokole z podaniem daty jego sporządzenia. Protokół odczytuje się spadkodawcy w obecności świadków. Protokół powinien być podpisany przez spadkodawcę, przez osobę, wobec której wola została oświadczona, oraz przez świadków. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać protokołu, należy to zaznaczyć w protokole ze wskazaniem przyczyny braku podpisu.

Ustawodawca wprost przewidział, że tego typu testamentu nie mogą sporządzić osoby głuche lub nieme.

Inne formy szczególne testamentu

Testamentem w formie szczególnej będzie testament ustny, podróżny, wojskowy. Testament szczególny traci moc z upływem sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego, chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu.

Bieg terminu ulega zawieszeniu przez czas, w ciągu którego spadkodawca nie ma możności sporządzenia testamentu zwykłego.

Zgodnie z art. 952. Kodeksu cywilnego jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków.

Treść testamentu ustnego może być stwierdzona w ten sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisze oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia, z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia pisma, a pismo to podpiszą spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie.

W wypadku, gdy treść testamentu ustnego nie została w powyższy sposób stwierdzona, można ją w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku stwierdzić przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Jeżeli przesłuchanie jednego ze świadków nie jest możliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków.

Podczas podróży na polskim statku morskim lub powietrznym można sporządzić testament podróżny przed dowódcą statku lub jego zastępcą w ten sposób, że spadkodawca oświadcza swą wolę dowódcy statku lub jego zastępcy w obecności dwóch świadków.

Dowódca statku lub jego zastępca spisuje wolę spadkodawcy, podając datę jej spisania, i pismo to w obecności świadków odczytuje spadkodawcy, po czym pismo podpisują spadkodawca, świadkowie oraz dowódca statku lub jego zastępca. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać pisma, należy w piśmie podać przyczynę braku podpisu spadkodawcy.

Jeżeli zachowanie tej formy nie jest możliwe, można sporządzić testament ustny.

Szczególną formę testamentów wojskowych określa rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej wydane w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości zgodnie z art. 954 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny.

Mieszkanie jako składnik masy spadkowej

Właściciel lokalu mieszkalnego, któremu przysługuje prawo własności może swobodnie rozporządzać swoją nieruchomością. Możliwe jest zatem zapisanie takiego lokalu mieszkalnego innej osobie na wypadek śmierci.

Osoba nabywająca mieszkanie poprzez dziedziczenie testamentowe pamiętać musi, aby dopełnić formalności z urzędem podatkowym, jak i przeprowadzić otwarcie i ogłoszenie testamentu, a także przyjąć lub odrzucić spadek.

W tym miejscu wskazać należy, iż wszystkich wyżej wymienionych czynności można dokonać zarówno u notariusza, jak i w sądzie spadku, czyli sądzie rejonowym właściwym dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.

W tym miejscu przeczytasz więcej o tym, czym jest dziedziczenie ustawowe z uwzględnieniem własności mieszkania.

____

Jeżeli masz pytanie związane z nieruchomościami napisz do nas na redakcja@mieszkanie.pl , a my postaramy się zgłębić temat i odpowiedzieć w formie artykułu.

Artykuły, które mogą Cię zainteresować